همه ما با حس حواسپرتی و خیره ماندن، به خصوص وقتی کمخوابیم، آشنا هستیم. یک مطالعه جدید نشون میده که این سرگردانیهای کوتاه مدت توجه، تلاش مغز ما برای انجام تعمیر و نگهداریای هست که معمولاً در هنگام خواب انجام میشه.
این مطالعه که توسط محققان مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) انجام شد، از اندازهگیریهای مغزی گرفته شده توسط کلاهکهای نوار مغزی (EEG) و اسکنرهای تصویربرداری رزونانس مغناطیسی عملکردی (fMRI) استفاده کرد.
دورههای حواسپرتی – یا به قول این مطالعه “نارساییهای توجه” – با موجی از مایع مغزی نخاعی (CSF) همراه بودن که از مغز خارج میشد و یک یا دو ثانیه بعد برمیگشت.
این الگوها با امواج CSF که معمولاً در طول خواب عمیق اتفاق میافتند، مطابقت داشتن. فرضیه اینه که این جریان مایع شبانه به شستشوی مواد زائدی کمک میکنه که در طول روز جمع میشن.
لورا لوئیس، متخصص علوم اعصاب MIT، میگه: «اگه نخوابی، امواج CSF شروع به نفوذ به حالت بیداری میکنن، جایی که معمولاً اونها رو نمیبینی.»
«با این حال، اونها با یه مبادله توجه همراه هستن؛ به طوری که توجه در لحظاتی که این موج جریان مایع رو داری، از بین میره.»
شرکتکنندگان مطالعه هر کدام دو بار مورد آزمایش قرار گرفتن: یک بار بعد از یک شب خواب راحت و یک بار بعد از یک شب کامل بیدار موندن توی آزمایشگاه. جای تعجب نداره که عملکرد شناختی اونها در طول تستهای مطالعه، عموماً وقتی شب قبل نخوابیده بودن، بدتر بود.
در حالی که حواسپرتی گهگاه بعد از یک شب خواب کامل هم اتفاق میافتاد، اما بعد از اینکه شرکتکنندهها تمام شب بیدار مونده بودن، خیلی رایجتر بود. تقریباً شبیه به اینه که مغز سعی میکنه با یه انفجار ریزخواب (Microsleep)، جبران کمبود خواب رو بکنه، البته به قیمت از دست دادن موقت تمرکز ذهن شما.
زینونگ یانگ، متخصص علوم اعصاب که رهبری این مطالعه رو بر عهده داشت، میگه: «یکی از راههای فکر کردن به این رویدادها اینه که چون مغز شما به شدت به خواب نیاز داره، تمام تلاشش رو میکنه تا وارد یک حالت شبیه به خواب بشه تا برخی از عملکردهای شناختی رو بازیابی کنه.»
«سیستم مایعات مغز شما سعی میکنه با سوق دادن مغز به تکرار بین حالتهای توجه بالا و جریان بالا، عملکرد رو بازیابی کنه.»
ما میدونیم که خواب برای سلامتی و رفاه ما کاملاً ضروریه. از دست دادن این دورههای استراحت، خطر ابتلا به بیماریها رو افزایش میده، باعث اختلالاتی توی بخشهای خاصی از مغز میشه و دیدگاه ما نسبت به جهان رو تغییر میده. و این مطالعه برخی از روشهایی رو نشون میده که مغز سعی میکنه کمبود خواب رو جبران کنه.
در حالی که خروج و ورود CSF مهمترین تغییر فیزیولوژیکی همراه با نارساییهای توجه بود، محققان همچنین فهمیدن که تنفس و ضربان قلب کُند میشه و اندازه مردمک چشم کوچکتر میشه.
محققان این یافتهها رو با جزئیات زیاد بررسی نکردن، اما فرضیهای دارن که دورههای حواسپرتی ممکنه کل بدن رو تحت تأثیر قرار بده، که احتمالاً توسط یک سیستم کنترلی واحد مدیریت میشه.
لوئیس میگه: «این نتایج به ما نشون میده که یک مدار یکپارچه وجود داره که هم عملکردهای بسیار سطح بالای مغز – توجه ما، توانایی ما در درک و پاسخ به جهان – و هم فرآیندهای فیزیولوژیکی اساسی مثل دینامیک مایعات مغز، جریان خون در سراسر مغز و انقباض عروق خونی رو کنترل میکنه.»